Rozsiewacz nawozów pobiera granulat ze zbiornika, dawkuje go przez zasuwę lub podajnik, a następnie rozprowadza po polu za pomocą tarcz, ruchu wahadłowego albo strumienia powietrza. Grawitacja odpowiada głównie za doprowadzenie nawozu do układu dozującego, natomiast element roboczy nadaje granulkom energię potrzebną do pokrycia określonej szerokości pola.
Czym jest rozsiewacz nawozów?
Rozsiewacz nawozów to maszyna służąca do kontrolowanego dozowania i powierzchniowego rozprowadzania nawozów mineralnych oraz innych sypkich materiałów. Jego zadaniem jest podanie możliwie równej dawki na całej szerokości roboczej. O jakości pracy decyduje nie tylko ilość wysianego materiału, lecz także jego rozkład w poprzek przejazdu.
W typowej konstrukcji znajdują się zbiornik, otwory wylotowe, mechanizm regulacji dawki, element roboczy oraz układ napędowy. W najpopularniejszych rozsiewaczach tarczowych napęd pochodzi z wałka odbioru mocy ciągnika albo z układu hydraulicznego. Zrozumienie kolejności pracy tych podzespołów ułatwia późniejszą kalibrację maszyny.
Jak nawóz przemieszcza się wewnątrz maszyny?
Droga granulatu przebiega w kilku etapach. W prostych rozsiewaczach główną siłą transportującą materiał w dół jest grawitacja, ale w niektórych konstrukcjach przepływ wspomagają podajniki mechaniczne.
Kolejne fazy przemieszczania nawozu wyglądają następująco:
- Magazynowanie w zbiorniku – nawóz znajduje się w lejowatym zbiorniku, którego kształt ułatwia zsuwanie się granulatu w kierunku otworów wylotowych.
- Dozowanie – zasuwa reguluje przekrój otworu, a w wybranych konstrukcjach ślimak lub inny podajnik wymusza przepływ materiału. Ustawienie decyduje o ilości nawozu podawanej w jednostce czasu.
- Przekazanie na element roboczy – granulat spada na tarczę, trafia do rury wahadłowej albo zostaje wprowadzony do przewodu pneumatycznego.
- Wyrzut na pole – element roboczy nadaje cząstkom prędkość i kierunek. Dzięki temu nawóz opuszcza maszynę i jest rozprowadzany na pasie roboczym.
W rozsiewaczu tarczowym ważne jest miejsce, w którym granulat spada na tarczę. Zmiana punktu podawania wpływa na tor lotu cząstek, dlatego regulacja otworu, położenia zasuwy i ustawienia łopatek musi odpowiadać właściwościom konkretnego nawozu.
Jak działają różne mechanizmy rozsiewające?
Rozsiewacz tarczowy
W tym rozwiązaniu nawóz spada na jedną lub dwie obracające się tarcze. Tarcza wraz z łopatkami porusza granulat po swojej powierzchni i wyrzuca go na boki. Z fizycznego punktu widzenia energia obrotu zostaje przekazana cząstkom nawozu. Im większa prędkość obrotowa, tym większa może być prędkość wyrzutu, choć zakres regulacji zawsze wynika z konstrukcji maszyny i zaleceń producenta.
Za rozkład nawozu odpowiadają między innymi długość, kształt i kąt ustawienia łopatek. Granulat o podobnej wielkości i małej wilgotności porusza się bardziej przewidywalnie. Materiał zbrylony może spadać nieregularnie, powodować przeciążenia lub zatykać otwory.
Rozsiewacz wahadłowy
W rozsiewaczu wahadłowym nawóz trafia do rury, która wykonuje ruch tam i z powrotem. Ruch ten jest zwykle uzyskiwany przez mechanizm mimośrodowy. Zmiana kierunku wychylenia rury rozdziela strumień nawozu na kolejne fragmenty pasa roboczego.
W przeciwieństwie do tarczy rura wahadłowa nie wykorzystuje obrotu do wyrzutu granulatu na dużą odległość. Szerokość i charakter rozsiewu wynikają z amplitudy ruchu, częstotliwości wychyleń oraz dawki podawanej do rury.
Rozsiewacz pneumatyczny
W układzie pneumatycznym dmuchawa wytwarza strumień powietrza, który transportuje nawóz przez przewody do punktów wysiewu. Dozownik podaje określoną ilość materiału do układu, a powietrze rozdziela go między rury lub końcówki wysiewające.
Takie rozwiązanie pozwala umieścić punkty wysiewu w wielu miejscach i precyzyjnie kontrolować ich pracę. Ostateczny efekt zależy jednak od stabilności przepływu powietrza, drożności przewodów, pracy dozownika oraz właściwości nawozu.
| Typ rozsiewacza | Mechanizm wyrzutu | Precyzja | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Tarczowy | Obrót tarcz i łopatki nadające granulatowi prędkość | Wysoka po prawidłowej kalibracji, zależna od jednorodności nawozu | Powierzchniowe nawożenie pól i łąk |
| Wahadłowy | Ruch oscylacyjny rury napędzanej mechanizmem mimośrodowym | Równa przy stałych parametrach, zwykle z mniejszą elastycznością regulacji | Prostsze prace na polach, łąkach i pastwiskach |
| Pneumatyczny | Transport nawozu strumieniem powietrza przez przewody | Wysoka, szczególnie przy kontroli dozowania i przepływu | Precyzyjne aplikacje oraz rozsiew z wieloma punktami wysiewu |
Co decyduje o równomierności rozsiewu?
Sam mechanizm nie gwarantuje równej dawki. Na pracę rozsiewacza wpływa kilka parametrów, które muszą zostać dopasowane do rodzaju nawozu i warunków przejazdu. Najważniejsze są:
- Prędkość obrotowa tarcz – zmienia prędkość wyrzutu i zasięg granulatu. Jej wahania mogą powodować różnice w szerokości pasa roboczego.
- Kąt i położenie łopatek – wpływają na kierunek oraz tor lotu cząstek. Zużyte lub niejednakowo ustawione łopatki mogą zaburzyć rozkład nawozu.
- Prędkość jazdy ciągnika – przy stałej dawce podawanej w jednostce czasu szybsza jazda zmniejsza ilość nawozu przypadającą na powierzchnię. Zmiana prędkości bez korekty dozowania prowadzi więc do innej dawki na hektar.
- Wilgotność i granulacja nawozu – suchy, jednorodny granulat przepływa bardziej przewidywalnie. Wilgoć i zbrylenia utrudniają dozowanie, mogą zatykać otwory i powodować nierówny wysiew.
Znaczenie ma także stan techniczny zasuw, podajników, tarcz i łopatek. Kalibracja powinna uwzględniać konkretny materiał, ponieważ dwa nawozy o tej samej masie mogą różnić się wielkością granulek, gęstością nasypową i sposobem przesuwania się w zbiorniku.
Dlaczego zasada działania ma znaczenie?
Rozsiewacz działa jako ciąg powiązanych procesów: grawitacyjne podawanie, dozowanie i nadanie granulatom energii potrzebnej do rozrzutu. Świadome ustawienie tych etapów jest podstawą kalibracji. Pozwala ograniczyć pasy z nadmiarem lub niedoborem nawozu oraz zmniejszyć straty wynikające z niewłaściwej pracy maszyny.
